Kemikleri zayıflatan sessiz hastalık: Osteoporoz

Pek çok insan, osteoporoz yaşadıklarında bunu bileceklerini düşünür, zira bir tıp kemik yahut kas ağrısını fark edebileceklerini söylerler. Fakat gerçek çok farklı: Osteoporoz kemikleri zayıflatır, kırılgan hale getirir ve siz farkına bile varmadan kırık riskini artırır. Hem de erken yaşta.

Osteoporoz “sessiz hastalık” yahut “salgın” olarak bilinir. Dünya Sıhhat Örgütü’ne (DSÖ) nazaran, osteoporoz milyonlarca insanı etkilerken, bunların yalnızca yaklaşık yüzde 20’sine yanlışsız teşhis konabiliyor.

İspanya’da yapılan bir araştırmada, kalçasını kıran her 4 bireyden 1’inin kırık meydana geldikten sonraki bir yıl içinde öldüğü bilinirken, toplumun yalnızca yüzde 30’unun bu hastalığa ehemmiyet verdiği gösterilmiştir.

OSTEOPOROZ BELİRTİLERİ

Osteoporoz, kemik kütlesinde azalma ve kemik dokusunun mikro yapısının kırılganlığını artıran ve bunun sonucunda kırık riskinde artışla sonuçlanan bozulma ile karakterize sistemik bir hastalıktır.

Osteoporoz çoklukla erken belirti vermez, zira kemik tespit edildiğinde aslında etkilenmiştir. Hastalar durumu ekseriyetle geç öğrenir. Kemik kırılması yahut ezilme gerçekleşene kadar osteoporoz olduğunu bilmeyen hastalar çoğunuktadır. Ve düşündüğünüzden çok, büyük bir darbe almanız yahut inanılmaz bir düşüş yaşamanız gerekmiyor. Bazen kolay bir hapşırma, hafif bir hareket yahut öksürük kırıklara neden olabilir. Osteoporozun neden olduğu en yaygın kırıklar bilek, omurga ve kalça kırıklarıdır.

OSTEOPOROZ İÇİN RİSK FAKTÖRLERİ

Bu hastalık erken yaşta, hatta 30 yaşından itibaren başlayabilse de menopozdan sonra, östrojen düzeyleri (kemik kütlesi üzerinde kollayıcı tesire sahip bayan cinsiyet hormonları) kıymetli ölçüde azaldığında ve ekseriyetle 55 yaşından itibaren ortaya çıkar. Yaşlanmanın tipik özelliği olan kemiklerden kalsiyum kaybıyla birlikte kemik kütlesi kaybını hızlandırır.

Erken Menopoz

40 yaşından evvel yahut 45 yaşından evvel erken menopoza girdiyseniz bilhassa dikkat edin. İsveç’te yapılan bir araştırmaya nazaran, adet görmeyi erken bırakan bayanların osteoporoz geliştirme mümkünlüğü iki kat daha fazladır. Bunun nedeni, menopozun kemiklerinizle ilgilenen hormon olan östrojen düzeyini düşürmesidir.

45 Yaşından Büyük Olmak

Yaş ilerledikçe, osteoporoz gelişme talihi çoğalır. Uzmanlara nazaran 30 yaşından sonra yılda yaklaşık yüzde 1 kemik kütlesi kaybederiz. Bunun nedeni, yaş ilerledikçe bu yapıların artık birebir formda yenilenmemesidir. 40 yaşından itibaren bilhassa menopozun başlamasından sonraki 5 ila 10 yıl ortasındaki periyotta kemik kaybı yılda yüzde 5’e kadar çıkabilmektedir. Bu nedenle osteoporoz, 50-65 yaşları ortasında daha sık görülmektedir.

Düşük Kiloda Olmak

Beden Kitle İndeksi (VKİ) 20’nin altında olan çok zayıf olmak, osteoporoz gelişimine yol açabilir. Uzmanlara nazaran, beden yağı, kemik oluşumunda rol oynayan bayan cinsiyet hormonları olan östrojen üretimini artırır.

Fazla kilolu olmak da âlâ değildir. Harvard tarafından yapılan bir araştırmaya nazaran, karın bölgesindeki yağ fazlalığı, kemik iliğinizde daha fazla yağ varsa, yeni kemik oluşumunu engelleyebilir ve mevcut olanı zayıflatabilir.

Kortikosteroid Kullanımı

Astım, artrit, alerji yahut sedef hastalığı üzere durumları tedavi etmek için kullanılan bu çeşit ilaçlar, uzun müddet alındığında kemik oluşumundan sorumlu hücreler olan osteoblastların sayısını azaltabilir.

Aile Geçmişi

Kemik kütlesi yüzde 70 genetik olarak belirlenir. Anneniz, kız kardeşleriniz, teyzeleriniz ve/veya büyükanneniz osteoporoz geçirmişse, osteopotoz olma riskiniz artar. Güzel haber şu ki, hayat şekli alışkanlıklarınız öteki yüzde 30’u belirliyor, bu nedenle kendinize uygun bakmanız en uygun sigortanızdır.

Sigara İçmek

Sigara içenler, kemik yoğunluğunu kaybeder ve kırılmaya daha yatkındır. Bunun nedeni; tütünün, östrojenlerin bedende uygun işleyişini engellemesidir.

Kimi Hastalıklar

Osteoporoz ayrıyeten birtakım bozukluklar ve hastalıklarla alakalı görünmektedir. Örneğin, tiroidiniz çok hormon üretiyorsa, yani hipertiroidiniz varsa, metabolizmanız hızlanır ve kemik kaybı oranı artar. Tıpkı halde, diyabet, kronik böbrek yahut karaciğer yetmezliğiniz varsa, kemikleriniz daha fazla ziyan görür ve bu nedenle kemik zayıflığınız artar ve ne yazık ki bununla birlikte kırılma mümkünlüğü da artar.

OSTEOPOROZU ÖNLEMEK İÇİN İPUÇLARI

Osteoporozdan kaçınmanın üç temel direği uygun beslenme, makul bir müddet güneşlenme ve idmandır.

Önlemek için ne yenir?

Akdeniz diyeti üslubunda sağlıklı bir beslenme programı izlemeli ve yanında bol kalsiyum içeren süt eserlerini eksik etmemelisiniz. Kalsiyum, süt eserleri dışında badem üzere kuru yemişlerden, yulaf yahut pirinç üzere tahıllardan, susam üzere tohumlardan yahut bilhassa yeşil yapraklı sebzelerden elde edilebilir.

Yürürüş, osteoporozu önlemek için en güzel idmandır

Uygulaması kolaydır ve ekipman gerektirmez yahut spor salonuna gitmek gerekmez. Bu nedenle yürüyüş, tertipli olarak yapılabilir ve şiddetle tavsiye edilir. Genel olarak kemiği güçlendirmek için yrüyümek, merdiven inip çıkmak, bisiklete binmek, yük çalışmak, dans etmek üzere yerçekimine karşı çalışmanızı sağlayan bir idman önerilir.

Güneşe çıkmak koşul

Güneş ışığı, D vitamini üretmemize müsaade verir, lakin ne yazık ki, bu vitaminin eksikliği çok yaygındır. Zira güneş dışında çok az besin D vitamini sağlar ve bu vitamini çok düşük oranlarda içerirler. Ekseriyetle tüm yıl boyunca hergün güneş muhafazası olmadan 15 dakika güneşlenmek tavsiye edilir, fakat kimi araştırmalar bunun yılın mevsimine bağlı olduğunu savunmaktadır. Bu nedenle, örneğin yaz aylarında, cildimizin yüzeyinin yüzde 25’inin güneşe yaklaşık 10 dakika maruz kalması kafidir; fakat kışın, cilt yüzeyinin yüzde 10’unun maruz kalmasıyla güneşlenme, 130 dakika sürebilir.

OSTEOPOROZ TEDAVİSİ

Hekiminiz tıbbi geçmişinizi, aile geçmişinizi ve risk faktörlerini gözden geçirecektir. Kemiklerinizin zayıflamış olabileceğini düşünürse, kemik yoğunluğunuzu ölçecektir. Sonuca nazaran gerekli görürse gereksinimlerinize en uygun ilacı arayacaktır.

Kemik zayıflamışsa (osteopeni) yahut örneğin laktoz intoleransı üzere diğer problemleriniz varsa, hekiminiz kalsiyum ve D vitamini destekleri reçete edebilir. Lakin, British Medical Journal’da yayınlanan milletlerarası bir araştırma, desteklerden çok kemik yoğunluğunu artırmaya odaklanmanın daha yeterli olacağını söylemektedir.

Kemik yoğunluğu testine nazaran, çeşitli ilaçlar önerilebilmektedir. En yaygın olanları ortasında, menopoz sırasında meydana gelen östrojen kaybını telafi eden hormon replasman tedavisi ve kırık insidansını azaltan bifosfonatlar bulunur.

Kemik yıkımını bloke eden ve azaltan ve kemik yoğunluğunu artıran öbür ilaçlar da kullanılabilmektedir.