Edebiyatta kedi metaforu ve muharrirlerin sevgisi

Dostoyevski’nin Cürüm ve Cezası’nın unutulmaz karakteri Raskolnikov’un ağlayarak bir atın boynuna sarıldığı sahne…

Kışkırtıcı filozof Nietzsche’nin meczupluk krizlerinden birinde kırbaçlanmış bir cet tutunarak ağlaması, Ursula K. Le Guin’in Yerdeniz kitaplarındaki haşin ejderhalar, Edgar Allan Poe’nun kuzgunu…

MÜELLİFLERİN KEDİ SEVGİLERİ

Bir de müelliflerin, şairlerin tahminen bir sığınma alanı olarak gördükleri kedi sevgileri… Ahmet Hamdi Tanpınar’ın kara kedisiyle çektirdiği fotoğrafı meşhurdur. Sabit Fikir mecmuasında Mustafa Akar’ın verdiği bilgilere nazaran, kediler muharrirlerin vazgeçlmezleri ortasındaki yerini her daim korumuş.

EDEBİYATIN BAŞ KARAKTERLERİ

Ya ötekiler, Mustafa Kutlu ve İbrahim Tenekeci’nin Latife kuşlarına olan sevgileri… Süleyman Çobanoğlu daima bir Kangal beslemeye heves etti. Tomris Uyar ve Bilge Karasu’nun kedi sevgileri malum. Kaç hikayelerinin, yazılarının baş karakteri oldu böylelikle kediler.

EDEBİYATÇILARIN CANLILARA OLAN İLGİSİ

Edebiyatçıların öteki canlılara karşı gösterdikleri bu ilginin altında fıtratla alakalı bir gerçeğin yattığına inanıyorum. Muharrirler, şairler insanı ve beşere dair sıkıntıları anlatırken, hakikatin çeperlerinde dolanıyorlar, o çeperi delip geçeni çok az olabilir.

İBNİ HALDUN’UN TESPİTİ

Tekrar de rahatsız ruhların bu macerası bize çok şey söylüyor. İbn Arabî’nin bu husustaki tespiti ise şahane. Hazret, nefsini ehlileştirdikçe yabanî canlıların kendisinden kaçmadığını keşfeder ormandaki seyahatlerinde.

İçindeki nefs öldükçe, öteki canlılarla dolaysız bir yakınlaşma kurar. Bizde de vardır; eski dervişleri anlatan çizimlerde, çabucak yanlarında bir geyik, bir karaca olduğunu fark ederiz.

EDEBİYATIN ÖBÜR CANLILARI

Demek nefsle birlikte insanın içindeki o yabanilik de ölüyor, geriye kalan hakikat ise kosmosla bağ kurmamızı, onla yakınlaşmamızı sağlıyor.

Edebiyatın öbür canlıları -kediler, kuzgunlar, ejderhalar- içimizdeki yabanî tadı anlamamızdaki en büyük yardımcılarımız. O vakit biz de tekrarlayalım Karasu’nun deyimleşmiş öğüdünü: Ne kitapsız, ne kedisiz…

Ergül Tosun

Kitap sayfası için bağlantı:

ergul.tosun@ensonhaber.com